Kaynakların Kıtlığı, Seçimler ve Türkiye’nin Otomotiv Serüveni
Kaynakların kıt olduğunu ve her ekonomik seçimin fırsat maliyeti taşıdığını düşündüğümüzde, bir birey ya da toplum olarak verdiğimiz her kararda bir şeyden vazgeçtiğimizi biliriz. Bu bakış açısıyla “TOGG’u kim satın aldı?” sorusu, basit bir mülkiyet sorgusunun ötesine geçer; mikro ve makro düzeyde bir ekonomide kaynak tahsisi, yatırım kararları, risk tercihleri ve kamu politikalarının kesiştiği bir olgudur.
TOGG, Türkiye’nin Otomobili Girişim Grubu Sanayi ve Ticaret A.Ş. olarak 25 Haziran 2018’de beş büyük Türk şirketinin ortaklaşa kurduğu elektrikli otomobil üreticisi bir konsorsiyumdur. Bugün TOGG’un hisseleri ve yönetimi, doğrudan “bir kişinin satın alması” yerine bu ortaklık yapısı üzerinden anlaşılır: Anadolu Grubu, BMC, Turkcell, Zorlu Holding ve Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) başlıca pay sahipleridir. Ortaklık oranları, Anadolu Grubu, BMC, Turkcell ve Zorlu Holding’in her biri %23, TOBB’un ise %8 paya sahip olduğu şekilde güncellenmiştir. ([Vikipedi][1])
Bu başlık altında bireysel satın alıcıdan ziyade, çok paydaşlı bir ekonomik seçimin izdüşümünü inceliyoruz: kamu ve özel sektör arasındaki risk paylaşımı, teknoloji ve sermaye birikiminin bir araya gelişi ile Türkiye’nin yerli elektrikli araç girişimi.
Mikroekonomi Perspektifi: TOGG’un Sahiplik Yapısı ve Fırsat Maliyeti
Ortaklık Yapısının Ekonomik Mantığı
Mikroekonomide bireyler ve firmalar kıt kaynaklarını en verimli şekilde kullanmak üzere karar alırlar. TOGG’da sermaye ve yönetişim, tek bir yatırımcı yerine bir konsorsiyum tarafından üstlenilmiştir. Bu çoklu ortaklık modeli, risklerin dağıtılmasını sağlar: sermaye ihtiyacı, Ar-Ge maliyetleri, üretim kapasitesi yatırımları gibi fırsat maliyetleri, bir şirketin tek başına üstlenmesinden çok daha geniş bir grupla paylaşılır. Böylece, şirketin bir model geliştirme süreci ve üretim ölçeği uzun vadeli bir planlamayla mümkün kılınır. ([DonanımHaber][2])
Ancak bu ortak yapının kendi içinde de dengesizlikler ve koordinasyon maliyetleri doğurabileceğini unutmamak gerekir. Ortaklar arasındaki stratejik öncelikler, sermaye katkıları veya gelecekteki kar payı beklentileri, mikro düzeyde firma içi davranışları ve karar mekanizmalarını etkiler.
Bireylerin Karar Mekanizmaları
Birey düzeyinde TOGG’un satın alınması, tüketicinin fırsat maliyeti ile ilişkilidir: elektrikli bir TOGG almak, aynı bütçeyle başka bir markanın modeli veya alternatif bir tüketim kalemi satın almamayı göze almak demektir. Ayrıca tüketiciler, çevresel duyarlılık, yerli üretim desteği, araç teknolojisi gibi davranışsal faktörlerin etkisiyle karar verir. Bu, geleneksel fayda-maliyet analizini duygusal ve sosyal tercihlerin entegre edildiği bir yapıya dönüştürür.
Makroekonomi Perspektifi: Ulusal Ölçekli Kaynak Tahsisi ve Döngüler
Ekonomik Büyüme ve Sanayi Politikaları
Makroekonomide bir ülkenin büyüme stratejisi, sektörler arası kaynak dağılımı ve istihdam gibi geniş ölçekli dengelerle ilgilidir. TOGG projesi, Türkiye’nin otomotiv sanayisinde elektrikli araç üretimi üzerinden ekonomik büyüme ve ihracat potansiyeli yaratma hedefinin bir parçasıdır. Bu çaba, sabit sermaye yatırımlarını artırırken aynı zamanda Ar-Ge ve yüksek teknolojili üretim kapasitesi oluşturmayı amaçlar.
Devlet politikalarıyla teşvik edilen bu girişimde, kamu ve özel sektörün koordine kaynak tahsisi, yapısal dönüşüm ve dışa bağımlılığın azaltılmasına yönelik stratejik bir hedef olarak yer alır. Üretim tesisleri ve yatırımların Bursa’daki Gemlik kampüsü gibi büyük ölçekli yatırımlara dönüşmesi, istihdam yaratma ve tedarik zinciri geliştirme gibi makroekonomik hedefleri destekler. ([Conexio Consulting][3])
Dış Ticaret, Döviz Dengesi ve Enflasyon
Elektrikli araç üretimi, otomotiv gibi yüksek katma değerli sektörlerde ihracat potansiyeli yaratır. Bununla birlikte, döviz kuru ve enflasyon üzerinde etkileri de göz ardı edilmemelidir. Üretim girdilerinin bir kısmı ithalata bağımlı olduğunda, döviz kurundaki dalgalanmalar maliyet enflasyonuna dönüşebilir. Yerli batarya üretimi gibi ileri teknolojilere yatırım, döviz talebini azaltarak makroekonomik dengeyi olumlu etkileyebilir.
Davranışsal Ekonomi: Algı, Toplumsal Refah ve Gelecek Beklentileri
Algı ve Tüketici Davranışları
Davranışsal ekonomi, bireysel kararları yalnızca fayda-maliyet hesaplarıyla değil, aynı zamanda algı, risk algısı ve sosyal normlarla açıklar. TOGG, Türkiye’de “yerli” ve “milli” etiketleriyle güçlü bir algı oluşturmuştur. Bu, sadece fiyat ve teknik özellik değil, aynı zamanda toplumsal kimlik ve ulusal gururla şekillenen bir tercih motifidir. Tüketicinin TOGG satın alma kararında bu duygusal bileşen, fırsat maliyetini yeniden tanımlar: benzer fiyattaki yabancı bir EV yerine yerli bir marka tercih etmek, sosyal değer ve aidiyet duygusunu artırabilir.
Toplumsal Refahın İrdelenmesi
TOGG’un yaygınlaşmasıyla birlikte toplumsal refahın nasıl değişeceği, davranışsal ekonomi açısından kritik bir sorudur. Elektrikli araçlara geçiş, emisyonlarda azalma ve uzun vadede yaşam kalitesinde iyileşme potansiyeli yaratabilir. Ancak bu dönüşümün maliyeti, gelir dağılımı ve teknolojik erişim gibi faktörler de refah analizine dahil edilmelidir.
Piyasa Dinamikleri ve Geleceğe Dair Sorgulamalar
Rekabet ve Dış Yatırımlar
Elektrikli araç pazarında yabancı markalarla rekabet ederken, TOGG’un konumlanması uluslararası piyasa dinamikleriyle yakından ilişkilidir. Çinli firmalar gibi büyük üreticilerin Türkiye pazarına girişi, yerli üreticiler üzerinde hem rekabet baskısı hem de teknoloji transferi fırsatları yaratabilir. Bunun, sektörün verimliliğini artırıp artırmayacağı makro düzeyde önemli bir sorudur. ([Türkiye Today][4])
Gelecekte Ne Olacak?
• TOGG üretim kapasitesini artırdığında Türkiye’nin dış ticaret dengesine hangi etkileri olacaktır?
• Yerli batarya üretimi tedarik zincirini güçlendirir mi?
• Elektrikli araçlara geçişin toplumun gelir grupları arasında fırsat eşitliğini nasıl etkilediğini ölçebilir miyiz?
Bu sorular, mikro ve makro etkileşimlerin gelecekteki ekonomik senaryolarını şekillendirecek.
Sonuç: Bir Toplumsal Seçim Olarak TOGG
TOGG’un “kim tarafından satın alındığı” sorusunun ötesinde, bu girişim bir toplumun kaynaklarını nasıl tahsis ettiği, hangi riskleri üstlendiği ve geleceğe dair hangi beklentileri oluşturduğunun ekonomik bir aynasıdır. Hem bireylerin davranışsal tercihleri hem de ulusal ekonomi politikaları bu projede iç içe geçmektedir. Kaynak kıtlığı, fırsat maliyeti ve piyasa dengesizlikleri üzerinden bakıldığında, TOGG’un sahipliği ve geleceği sadece pay sahiplerinin isimlerinden ibaret değil, bir ülkenin ekonomik tercihleriyle bütünleşmiş bir hikayedir. ([en.wikipedia.org][5])
[1]: “Togg – Vikipedi”
[2]: “TOGG ortaklık yapısı değişti: TOGG ortakları ne kadar paya sahip …”
[3]: “Türkiye’s Electric Car Revolution – TOGG – Conexio Consulting”
[4]: “Türkiye’s TOGG EV may co-produce with China as discussions continue”
[5]: “Togg”